Η Γέννηση του Χριστού και το ανθρώπινο πρόσωπο.

Η γέννηση του Χριστού συνιστά ένα ιστορικό και αποκαλυπτικό γεγονός με  βαθύ ανθρωπολογικό, υπαρξιακό και αυτοσυνειδησιακό χαρακτήρα, διότι στη φάτνη της Βηθλεέμ δεν γεννιέται  απλώς ένα βρέφος, γεννιέται ο Θεάνθρωπος. Τέλειος Θεός και Τέλειος Άνθρωπος (Αναμάρτητος). Ο γεννημένος Χριστός δεν έρχεται με δύναμη και εξουσία, αλλά αντίθετα έρχεται βρέφος εξαρτημένος από τη φροντίδα των άλλων, αποκαθιστώντας μέσα από την αδύναμη ανθρώπινη φύση, την αξία και την μοναδικότητα του ανθρώπινου προσώπου. Επομένως, το γεγονός της ενσάρκωσης του Υιού, αποτελεί τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης, και ως εκ τούτου  αποκαλύπτει τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος, και ποια είναι η αξία του ανθρώπινου προσώπου.

Η σύγχρονη εποχή  χαρακτηρίζεται από ταχύτατες μεταβολές σε όλα τα επίπεδα της ανθρώπινης ζωής, θεμελιώδεις αξίες και αρχές καταρρίπτονται, και καταπατώνται, καθώς  οι κοινωνίες τείνουν να ορίζουν τον άνθρωπο  σαν ατομική μονάδα, σαν φορέα ατομικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων με όρους ατομικότητας, παραγνωρίζοντας την μοναδικότητα του προσώπου και τη σχεσιακή του ταυτότητα. Η γέννηση του Χριστού δηλώνει και υπενθυμίζει την αναγνώριση του ανθρώπινου προσώπου ως ολοκληρωμένη ψυχοσωματική οντότητα, αφού στο ανθρώπινο πρό­σω­πο συγκεντρώνονται και συγχρόνως αλληλοσυμπληρώνονται τα στοιχεία της λο­γι­κής, των συναι­σθημάτων και της βού­λη­σης. Η συ­νεί­δη­ση, το εργαλείο της ψυχής, είναι η έκφραση της η­θι­κής του αν­θρώ­πινου προσώπου.

Το μήνυμα της Ενανθρώπησης  εμπεριέχει μια  μοναδική σχέση Θεού και ανθρώπου, διότι ο Χριστός γεννιέται για να συμπορευθεί με τον άνθρωπο μέσα στη ζωή. Συνεπώς, η ανθρώπινη ύπαρξη δεν είναι ένα μόνο βιολογικό γεγονός, αλλά σχέση. Ο άνθρωπος δεν υπάρχει μόνος του, υπάρχει ως πρόσωπο, σε αναφορά προς τον συνάνθρωπο και τον Θεό. Αυτό είναι σαφές και φαίνεται από τον τόπο και τον τρόπο της γέννησης του Θείου βρέφους. Η ταπεινή φάτνη, η Παναγία, ο Ιωσήφ, οι βοσκοί και ο μάγοι συγκροτούν ήδη μια αδιάρρηκτη σχέση, μέσα στην οποία το ανθρώπινο, και ταυτόχρονα το θείο πρόσωπο Του, αναγνωρίζεται και τιμάται.

Η γέννηση του Χριστού δηλώνει και υπενθυμίζει την αναγνώριση του ανθρώπινου προσώπου ως ολοκληρωμένη ψυχοσωματική οντότητα, αφού στο ανθρώπινο πρό­σω­πο συγκεντρώνονται και συγχρόνως αλληλοσυμπληρώνονται τα στοιχεία της λο­γι­κής, των συναι­σθημάτων και της βού­λη­σης. Η συ­νεί­δη­ση, το εργαλείο της ψυχής, είναι η έκφραση της η­θι­κής του αν­θρώ­πινου προσώπου.

Αυτό το θεολογικό μήνυμα έχει ιδιαίτερη σημασία στην εποχή μας. Το ανθρώπινο πρόσωπο κινδυνεύει να χάσει τη μοναδικότητα της προσωπικότητας του μέσα από την ατομοκεντρική διάσταση της κοινωνίας, να μετατραπεί από πρόσωπο σε  άτομο, σε άτομο ως αντικείμενο διαχείρισης,  σε άτομο ως αριθμό. Από την αρχή της ζωής, μέχρι και το τέλος της, η αξία συχνά μετριέται με όρους επιλογής ή ωφελιμότητας[i]. Σ’ αυτή τη σύγχρονη πραγματικότητα της αβεβαιότητας, των  αδιέξοδων εσωτερικών συγκρούσεων, του τεχνοκρατισμού και της φθίνουσας ενσυναίσθησης, η Γέννηση του Χριστού αναδύεται ως πηγή φωτός και ελπίδας, νοηματοδοτεί την ύπαρξη, επαναπροσδιορίζοντας  την  αξία της ανθρώπινης ύπαρξης  και αποκαλύπτοντας τον προορισμό της μέσα από την αγάπη και την κοινωνία με τον συνάνθρωπο και τον Θεό.

Η Εκκλησία, μέσα από το γεγονός των Χριστουγέννων, δεν καταδεικνύει απλώς τη θρησκευτική πίστη, αλλά την ίδια την ανθρώπινη ζωή και ύπαρξη. Ο ίδιος ο Χριστός προσέλαβε την ανθρώπινη φύση για να καταδείξει ότι κάθε άνθρωπος είναι μοναδικό και ανεπανάληπτο πρόσωπο, ανεξαρτήτως, ηλικίας, φύλου, εθνικότητας, κατάστασης ή ικανότητας.

Τελικά, το καίριο ζητούμενο που προκύπτει, δεν είναι εάν ομολογούμε την ορθή πίστη, αλλά αν η πίστη αυτή μεταμορφώνει τον τρόπο που βλέπουμε και προσεγγίζουμε τον πλησίον μας. Με άλλα λόγια, αν μπορούμε να αναγνωρίσουμε στο πρόσωπο του Άλλου κάτι περισσότερο, κάτι βαθύτερο, αν πιστεύουμε ότι στο πρόσωπο του συνανθρώπου βλέπουμε τον Χριστό.

Άλλωστε, το μήνυμα της Γέννησης του Χριστού είναι πανανθρώπινο και αφορά κάθε κοινωνία που  επικεντρώνεται  στον άνθρωπο, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στις αξίες. Επομένως, σ’ έναν κόσμο που επενδύει στην τεχνολογική πρόοδο και εξέλιξη και την οικονομική συσσώρευση, αλλά δυσκολεύεται να προστατεύσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η φάτνη της Βηθλεέμ αποτελεί έναν πνευματικό και συναισθηματικό φάρο και λειτουργεί ως ανάχωμα αγάπης και προσφοράς απέναντι στον άκρατο ατομικισμό.

Τελικά, το καίριο ζητούμενο που προκύπτει, δεν είναι εάν ομολογούμε την ορθή πίστη, αλλά αν η πίστη αυτή μεταμορφώνει τον τρόπο που βλέπουμε και προσεγγίζουμε τον πλησίον μας. Με άλλα λόγια, αν μπορούμε να αναγνωρίσουμε στο πρόσωπο του Άλλου κάτι περισσότερο, κάτι βαθύτερο, αν πιστεύουμε ότι στο πρόσωπο του συνανθρώπου βλέπουμε τον Χριστό. Αν μπορούμε να δεχθούμε ότι το ανθρώπινο πρόσωπο θεμελιώνεται όχι στη δύναμη, αλλά στην ανθρωπιά, όχι στον ατομικισμό αλλά στην αγάπη και την προσφορά στον συνάνθρωπο.

Η  επικαιρότητα του μηνύματος των Χριστουγέννων δεν βρίσκεται, λοιπόν, στην εορταστική τους ατμόσφαιρα, αλλά στην προσωπική πνευματική αναγέννηση και την ψυχική ανάταση του ανθρώπου. Η πρόκληση είναι να ξαναδούμε τον συνάνθρωπο όπως μας βλέπει ο Θεός όλους εμάς, δηλαδή με αγάπη, ανθρωπιά και ενσυναίσθηση. 

[i] Σισιλιάνος, Αλέξανδρος. (2002). Θεολογία και Ανθρώπινη Αξιοπρέπεια. Αθήνα: Ακρίτας, σελ. 91-98.